search
top

Varsakların Yaşadığı Coğrafya

4. Varsakların Yaşadığı Coğrafya

Tarihi kayıtlardan anlaşıldığına göre Varsakların Anadolu’da yaşadıkları yer Adana, Mersin, Tarsus ve Antalya bölgeleridir. Ancak çeşitli nedenlerle bu bölgeden yapılan göçler neticesinde farklı yerlere dağılmışlardır. Bu konuda Alman seyyahlar Fraylic ve Ravlig, şu bilgileri verir: Farsak aşiretleri, Bağdat demir yolunun güney kısmını teşkil eden sahada bulunurlar ki takip ettikleri başlama ve bitiş noktası şöyle zikredilebilir: Muğla Sancağı’ndaki Osmanlı Dağları’ndan, Konya vilayetinin Antalya Sancağı, Adana vilayeti, Halep ile Sivas arasında dar bir kavuşma silsilesi ile Diyarbakır’a doğru uzanır. Bunların bu coğrafi konumları, gayet geniş bir mütalâa sonucu olarak beyan edilebilir. Hâlbuki Farsak aşiretlerinin asıl cevelan sahası, “Adana-Antalya Vilayeti”dir. Burada genellikle Farsak aşiretleri vardır. Halk, buradaki Türkmen aşiretlerini Farsak namıyla yâdeylemektedir. Farsak aşiretleri, az bir yekûn değildir. Halkın o yöredeki Türkmen aşiretlerini Farsak diye anması bu bölgedeki bütün aşiretlerin Farsak aşiretine mensup olduğu anlamına gelmez. Zamanla bu aşiretlerin bir kısmı Mersin ve Tarsus bölgesinden, Çukurova’nın kuzey bölgelerine doğru çıkarken bir kısmı da önce Karaman olmak üzere sonra Antalya, daha sonra da Konya bölgesindeki Varsaklar buradan Aydın, Kırşehir ve Kayseri gibi çeşitli yerlere göç etmişlerdir.
Varsakların dağınıklığı her yerde kendini gösterir. Örneğin Safevi Devleti’nin kurucusu olan Şah İsmail, devletini Erzincan’da başına topladığı Türkmenlerle kurdu. O Türkmen oymakları arasına bazı Varsaklar da katılmıştı. Konya bölgesinde bulunan Bayburd’da yaşayan oymaklar arasında Varsakların da olduğu belirtilir. Diğer bir bilgiye göre 19. yüzyılda Çukurova’da derebeylik devam ederken Osmanlı’nın hükmü Adana’dan ileri gidemiyor. Bu derebeyliğin en kuvvetlisi Varsak Türkmenlerinden olan Kozanoğlularıdır ki bugünkü Kozan, Kadirli ve Saimbeyli yörelerini içine alır.
Faruk Sümer, Çukurova’daki oymaklar içinde Varsak ların da olduğunu, Tarsus bölgesinde Varsak oymağının bulunduğunu, ayrıca yine Tarsus bölgesinde yaşayan ve on dört ile on altıncı yüzyıllarda kendilerine Varsak denen Türkmen topluluğu Kusun, Ulaş, Kuş-Temür, Gökçelü ve Elvanlu gibi teşekküllere ayrıldığını, onaltıncı yüzyılda Peçeneklerin Tarsus Varsakları arasında bulunduğunu ve Varsaklar’ın Tarsus Türkmenlerinden olduğunu belirtir.
İzmirli olan Rum asıllı Dr. Çakıroğlu ondokuzuncu yüzyılın yüzyılın ikinci yarısında Batı Anadolu’da yaşayan oymaklardan birçoklarının adlarını ve oturdukları yerleri gösteren bir liste hazırlamıştır. O listede verilen bilgiye göre Varsaklar Aydın vilayetinin her tarafına yayılmıştır. Belirtildiğine göre 1200 aileyi içine alan çok zengin ve kalabalık olan bu oymak buraya Çukurova’dan gelmiştir. Görüldüğü gibi Varsakların ilk yerleşim yeri Çukurova’dır. Daha sonra buradan farklı yerlere çeşitli sebeplerle dağılmışlardır.
1918 yılında Alman seyyahlar tarafından yazılan “Türkmen Aşiretleri” adlı kitapta belirtildiğine göre Varsak aşiretinin asıl hareket sahası Antalya ve Adana olarak gösterilir. Bu illerde genellikle Varsak aşiretlerinin yaşadığı, fakat Varsakların hepsinin aynı isimle anılmadığı belirtilir. Kendi aralarında muhtelif isimlerle de yâd olunmuşlardır.
Varsakların çok geniş bir coğrafyaya dağıldıkları görülmektedir. Örneğin Halep ovalarına muhtelif aşiretler içinde indikleri belirtilirken seyyah Löhiyer birçok Varsak aşiretine İran’ın cenubunda (güney) rastladığını söyler. Ayrıca Irak’ın Acemistan’a ait olan kısmında bazı Türkmen aşiretlerine rastlanmıştır ki içlerinden önemli biri Varsak’tır. Bunlar yalnız yazın buraya gelir, kışın Türkiye’ye dönerler.
Varsakların dağlarda yaşayanları olduğu gibi ovalarda ve yaylalarda yaşayanları da vardır. Fakat çoğunluğu sıcak bölgeler yerine havası serin yaylaları tercih etmişlerdir. Varsak boyu, Kuştemur, Esenlü, Gökçel, Elvanlu, Kusun, Ulaş ve Kara İsalu kabilelerine ayrılmışlardır. Bunların hepsine birden Varsak boyu denilmiştir.
Varsaklar; Karaman’a bağlı Ereğli kazasının Karacadağ nahiyesine, Niğde, Larende kazasının Eski il nahiyesine, Kırşehir, Kayseri, Bayburd (Karaman’ın kuzeyinde), Teke (Antalya), Dulkadir (Maraş) eyaletine, Kars-ı Zülkadriye (Kadirli) ve Hamid Sancağına bağlı Isparta Şehri’ne kadar yayılmıştır. Varsaklar Anadolunun dışına da taşmıştır. Örneğin çoğunluk Anadolu’da meskûn olmak üzere bir kısmı Safavi’lere katılarak İran’a gitmiştir.
Günümüzde Varsaklar, Adana ili Feke, Kozan, Saimbeyli ve Tufanbeyli ilçelerinde, Osmaniye ili ve Düziçi ilçesinde, Kayseri, Antalya, Aydın, Aksaray, Kırşehir, Mersin illerinde ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde yaşamaktadır.

Yorum Yapın

You must be logged in to post a comment.

top